ΤΟ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟ ΕΜΠΑΡΚΟ ΣΕ ΤΟΥΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΥΠΡΟ

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Ένα πρώτο βήμα για την άρση μιας κατάφορης και αδικαιολόγητης αδικίας αποτελεί η απόφαση της Αμερικανικής Κυβέρνησης να τερματίσει το από μακρού επιβληθέν εμπάργκο προμήθειας στρατιωτικού υλικού σε βάρος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Έστω με προσωρινή ισχύ ενός χρόνου και με εξαίρεση των λεγομένων φονικών όπλων. Σε υλοποίηση νομοθεσιών που υιοθέτησε το Κογκρέσο με πρωτοβουλία κυρίως των γερουσιαστών Ρόμπερτ Μενέντεζ και Μάρκο Ρούμπιο. Δεν έχει διευκρινιστεί αν οι δύο όροι που τέθηκαν στις νομοθετικές ρυθμίσεις θα ισχύσουν. Ο πρώτος όρος πρέπει να είναι ευπρόσδεκτος. Αφορά μεταρρυθμίσεις στο νομοθετικό πλαίσιο της Κυπριακής Δημοκρατίας για  βελτίωση των  μηχανισμών καταπολέμησης του ξεπλύματος βρώμικού χρήματος. Ο δεύτερος όρος αφορά άρνηση από πλευράς Κύπρου της πρόσβασης στα Κυπριακά λιμάνια ρωσικών πολεμικών πλοίων για σκοπούς ανεφοδιασμού σε καύσιμα και προμήθειες.  Ο όρος αυτός δεν είναι ασφαλώς ευπρόσδεκτος αφού  αφορά την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κύπρου και την ακολουθούμενη εξωτερική πολιτική.

Όμως, με την ευκαιρία αυτής της απόφασης της Αμερικανικής Κυβέρνησης για μερική άρση του εμπάργκο στρατιωτικού υλικού προς την Κύπρο, θα πρέπει να υπενθυμίσουμε το ιστορικό της επιβολής και στη συνέχεια της άρσης του εμπάργκο που επεβλήθη στην Τουρκία λόγω της εισβολής της στην Κύπρο το 1974. Αυτό το εμπάργκο ήρθη το 1978, μετά από αναιτιολόγητη απόφαση του Προέδρου Κάρτερ. Ωστόσο εξακολουθούσε να απαγορεύεται η προμήθεια οποιουδήποτε στρατιωτικού υλικού στην Κυπριακή Δημοκρατία.

Ιδού τα γεγονότα: Α. Οι ΗΠΑ επέβαλαν εμπάργκο στην πώληση αμερικανικού οπλισμού, λόγω της παράνομης εισβολής της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974, της συνεχιζόμενης κατοχής του 37% του εδάφους της και της παραβίασης της Αμερικανικής Νομοθεσίας.

Πιο συγκεκριμένα η Τουρκία παραβίασε το παράρτημα 505 του F.A.A.και τα παραρτήματα 3 και 4 του Νόμου περί ξένης Στρατιωτικής Βοήθειας (F.M.S. Act), σήμερα παραρτήματα 3 και 4 του Νόμου περί Ελέγχου Εξαγωγών όπλων – AECA, που ορίζουν:

Με εξαντλητική

απαρίθμηση, τους σκοπούς για τους οποίους επιτρέπεται η παραχώρηση Αμερικανικού στρατιωτικού υλικού.

Ότι χωρίς τη συγκατάθεση του Προέδρου των ΗΠΑ, η παραλαμβάνουσα Αμερικανικό στρατιωτικό υλικό χώρα απαγορεύεται να το χρησιμοποιεί για σκοπούς άλλους από εκείνους για τους οποίους έχει χορηγηθεί.

Η παραλαμβάνουσα (Αμερικανικό στρατιωτικό υλικό) χώρα που χρησιμοποιεί τέτοιο υλικό κατά παραβίαση της ισχύουσας Αμερικανικής Νομοθεσίας σε ότι αφορά στρατιωτική βοήθεια ή υπογραφείσες διμερείς συμφωνίες σε συμμόρφωση προς τις πρόνοιες της Αμερικανικής Νομοθεσίας, αυτόματα παύει να είναι επιλέξιμη για περαιτέρω στρατιωτική βοήθεια.

Β. Η διμερής συμφωνία ΗΠΑ – Τουρκίας του 1947 προβλέπει τα ακόλουθα:

     – Η Τουρκία θα χρησιμοποιεί την Αμερικανική βοήθεια σε συμμόρφωση με την Αμερικανική Νομοθεσία (άρθρο 1).

Χωρίς τη συγκατάθεση της Κυβέρνησης των ΗΠΑ, η Τουρκία δεν θα μεταφέρει τη χρήση αμερικανικών όπλων για σκοπούς άλλους από αυτούς για τους οποίους έχουν χορηγηθεί. (άρθρο IV).

Γ. Στο παράρτημα 13(α) παράγραφος 2 του προγράμματος (Bill) S 3197 (1974) για εξαγωγές /εισαγωγές (τροποποίηση Eagleton) αναφέρεται ότι ο Πρόεδρος Τζόνσον είχε ήδη προειδοποιήσει την Τουρκία το 1964 ότι η χρήση αμερικανικού στρατιωτικού υλικού ή υπηρεσιών για στρατιωτική δράση εναντίον της Κύπρου, παραβιάζει το  πιο πάνω άρθρο IV της Συμφωνίας ΗΠΑ – Τουρκίας του 1947.

Δ. Στις 26 Σεπτεμβρίου του 1978 το παράρτημα 620 (Χ) του FAA (του Νόμου περί Εξωτερικής Βοήθειας), αντικαταστάθηκε από το παράρτημα 620(c ), τερματίζοντας το εμπάργκο αμερικανικών όπλων στην Τουρκία (πρόγραμμα s 3075 PL 95-384).

Παρ΄ όλα αυτά για την εφαρμογή (για να τεθεί σε ισχύ) το παράρτημα 620 (c ) κάτω από το χαρακτηριστικό τίτλο «Πολιτική των ΗΠΑ αναφορικά με την Ανατολική Μεσόγειο» και για να καταργηθεί το παράρτημα 620 (Χ) (που αφορούσε το εμπάργκο), ο Πρόεδρος των ΗΠΑ θα έπρεπε να βεβαιώσει (certify) το Κογκρέσο ότι η Τουρκία ενεργεί με καλή πίστη, για μια δίκαιη και ειρηνική διευθέτηση του Κυπριακού προβλήματος, για μια ταχεία και ειρηνική επιστροφή των προσφύγων στα σπίτια τους και για την απόσυρση των τουρκικών στρατευμάτων από την Κύπρο. Ο Πρόεδρος Κάρτερ απέστειλε αυτή τη βεβαίωση και το άρθρο 620 ( c ) ετέθη σε ισχύ.

Το παράρτημα 620 (c ) προνοεί, μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:

α) Απόσυρση των τουρκικών στρατευμάτων από την Κύπρο (υποπαράρτημα β παράγραφος 6).

β) Το σύνολο του στρατιωτικού υλικού το οποίο οι ΗΠΑ προμηθεύουν σε χώρες της Νοτιανατολικής Μεσογείου, θα χρησιμοποιείται μόνο σε συμμόρφωση με τις πρόνοιες των Νόμων περί Εξωτερικής Βοήθειας και περί Ελέγχου Εξαγωγής όπλων (FAA και AECA) καθώς επίσης και σε συμμόρφωση με τους όρους των διμερών συμφωνιών (υποπαράρτημα Β παράγρ. 3).

γ) Η αμερικανική στρατιωτική βοήθεια προς την Ελλάδα και την Τουρκία θα χρησιμοποιείται μόνο για αμυντικούς σκοπούς , περιλαμβανομένης της εκπλήρωσης των υποχρεώσεων τους προς το ΝΑΤΟ.

δ) Ότι για να είναι βέβαιο ότι η αμερικανική στρατιωτική βοήθεια προς την Ελλάδα και την Τουρκία χορηγείται σύμφωνα με την πολιτική που αναφέρεται στο άρθρο 620 (c ) , ο Αμερικανός Πρόεδρος, όταν του ζητείται στρατιωτική βοήθεια με βάση τους νόμους περί ξένης στρατιωτικής βοήθειας και περί Ελέγχου Εξαγωγής όπλων (FAA και AECA) θα πρέπει να αποστέλλει βεβαίωση στο Κογκρέσο, με βάση την οποία η προτεινόμενη βοήθεια είναι σε συμμόρφωση με την πιο πάνω υποπαράγραφο (β).

Με βάση τα πιο πάνω, οι πρόνοιες του παραρτήματος (c )  στην πραγματικότητα επαναλαμβάνουν τις πρόνοιες των παραρτημάτων 505 του περί Εξωτερικής Βοήθειας Νόμου και 3 του Περί Ελέγχου Εξαγωγής όπλων (FAA και  AECA αντίστοιχα) καθ΄όσον αφορά την «επιλεξιμότητα» και το επιτρεπτό «χρήσεως»  του αμερικανικού στρατιωτικού υλικού, ανεξαρτήτως της ημερομηνίας της προμήθειας του ή της μεταφοράς της χρήσης του.

ε) Αναφορικά με το υποπαράρτημα ( e ) που προσετέθη στις 22 Δεκεμβρίου του 1987, στο βασικό κείμενο του παραρτήματος 620

 (c ) θα πρέπει να αναφερθούν τα εξής:

Το υποπαράρτημα (c ) δεν έχει καταργήσει τα προηγούμενα υποπαραρτήματα (α) και (d) του παραρτήματος 620 (c ). Επιπλέον εξακολουθούν να ισχύουν οι γενικές πρόνοιες των παραρτημάτων (505) του περί Εξωτερικής Βοήθειας Νόμου (FAA) και 3 και 4 του Περί Ελέγχου Εξαγωγής όπλων  (AECA). Αντίθετα τα συμπληρώνει και τα ενισχύει προνοώντας ότι από τούδε και στο εξής, οι συμφωνίες για πώληση ή προμήθεια οιουδήποτε είδους αμερικανικού στρατιωτικού υλικού πρέπει ρητά να ορίζουν ότι στρατιωτικό υλικό παραχωρείται από τις ΗΠΑ μόνο υπό τον όρο ότι δεν θα μεταφέρεται στην Κύπρο ή  άλλως δεν θα χρησιμοποιείται για την περαιτέρω όξυνση ή τη διαίρεση της Κύπρου.

Με βάση τα πιο πάνω, δηλαδή με βάση ρητές εν ισχύει Νομοθετικές πράξεις των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, η παρουσία Τουρκικών κατοχικών στρατιωτικών δυνάμεων στο βόρειο τμήμα του ανεξάρτητου και κυρίαρχου κράτους της Κύπρου και η χρήση από αυτές αμερικανικού στρατιωτικού υλικού παραβιάζει κατάφωρα την αμερικάνικη νομοθεσία, ανεξάρτητα από το χρόνο προμήθειας ή το χρόνο μεταφοράς στην Κύπρο του στρατιωτικού αυτού υλικού, πριν ή μετά το 1988.

στ) Το αμερικανικό στρατιωτικό εμπάργκο στην προμήθεια /πώληση στρατιωτικού υλικού στην Τουρκία, είχε καταργηθεί το 1978 μέσω προεδρικής διαβεβαίωσης στο Κογκρέσο ότι η Τουρκία ενεργούσε με καλή πίστη για την απόσυρση των κατοχικών στρατιωτικών της δυνάμεων από την Κύπρο. Έχουν παρέλθει από τότε δεκαετίες και οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις παραμένουν στην Κύπρο, παρά το γεγονός ότι ο αμερικανικός Νόμος – U.S.A Public Law  95 -384- τρεις φορές κάλεσε για την απόσυρση τους, ως μέρος της πολιτικής των ΗΠΑ για την Ανατολική μεσόγειο.

Ως εκ τούτου είναι προφανές ότι συνεχίζεται κατ’ εξακολούθησιν η παραβίαση της Αμερικανικής Νομοθεσίας από πλευράς Τουρκίας αφού το μέγιστο μέρος των κατοχικών δυνάμεων στην Κύπρο χρησιμοποιεί αμερικανικό στρατιωτικό υλικό.

Συμπερασματικά. Ευπρόσδεκτο και θετικό το πρώτο βήμα μερικής άρσης του αμερικανικού εμπάργκο προς την Κύπρο. Ωστόσο μέγα εξακολουθεί να είναι το θέμα της συνεχιζόμενης παραβίασης των αμερικανικών νόμων από πλευράς Τουρκίας, όπως καταδεικνύεται από τα πιο πάνω παρατιθέμενα στοιχεία.

*Τέως Πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων