Ο Εκβαρβαρισμός της Κάμερας και Τα Πολιτικά Τρωκτικά

Γράφει η Ειρήνη Παπαγιάννη*

Η Αισθητική Της Εκπαίδευσης

Η Εκπαίδευση του Πολίτη στον τομέα της  Αισθητικής είναι Εκπαίδευση περιορισμένης   ορατότητας και χαμηλής  αναγκαιότητας. Πόσο δε μάλλον όταν μιλάμε για  την «Αισθητική της Εκπαίδευσης».

Και αυτό συμβαίνει γιατί  δεν έχουμε αναρωτηθεί σοβαρά:  Τι Πολίτη θέλουμε να φτιάξουμε; Το να ασχοληθεί σήμερα ο καθένας μας με την Αισθητική της Εκπαίδευσης , περισσότερο  ή  λιγότερο  συνειδητά, μεταφράζεται πως αναλαμβάνει μια τεράστια ευθύνη, καθώς πρόκειται για ένα αίτημα που δεν είναι πολιτικά  πρωτεύον στην ατζέντα , αφού δεν προβάλλεται ως θέμα υψηλής κοινωνικής αλληλεπίδρασης και αναγκαιότητας,  αλλά πρόκειται… για μια «επιθυμία» .

Η  αισθητική κρίση  του καθενός από μας,  δεν αφορά απλά το ατομικό γούστο και τη ατομική καλαισθησία . Αυτό είναι μια επιφανειακή και ακατέργαστη προσέγγιση.  Η αισθητική κρίση είναι  ένα Ψυχολογικό Στοιχείο που περικλείει τη  στάση ζωής του καθενός, το αξιακό σύστημα, τις πεποιθήσεις αλλά και το συναίσθημα σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο,  που οδηγεί  στη θετικότητα, την δημιουργικότητα, την ενσυναίσθηση, την αντίσταση, την αντοχή στις συνθήκες. 

Η αισθητική δεν έχει ουδεμία σχέση με το εξωτερικό περιτύλιγμα των ανθρώπων και των πραγμάτων, ούτε με την παθητική απομίμηση των κανόνων που μας επιβάλλεται από το μεντιακό σύστημα. Έχει σχέση με τη συσχέτιση της ευαισθησίας και της αντίληψης του ωραίου με την χοντροκοπιά και την αξεστοσύνη. 

Η αισθητική είναι μέρος της φιλοσοφίας , που αφορά στην αντίληψη, την πρόσληψη και την ανάδειξη   του ωραίου, του κάλλους . Ο γερμανός φιλόσοφος Αλεξάντερ Γκότλιμπ Μπαουμγκάρτεν, με το  εξαίρετο έργο του συνέβαλε στο να αναγνωριστεί η Αισθητική στη Φιλοσοφία. Ο Σωκράτης θεωρούσε ότι η Αισθητική ( το καλόν) και η Ηθική ( το αγαθόν) είναι η δύο όψεις της ωφελιμότητας.  

Και που θέλω να καταλήξω σε ότι αφορά την αισθητική ;

Ο Tηλεοπτικός  Εθισμός  του Έλληνα  στα  Reality  Shows

Τα reality shows,  από το Big Brother και το  Survivor   μέχρι το Power of Love  και το σημερινό  Next Top Model,  διαμόρφωσαν εν μέρει  τον  τηλεοπτικό εθισμό  αλλά και την αισθητική του σύγχρονου  Έλληνα και άλλαξαν την μορφή και την κουλτούρα της αισθητικής  της σύγχρονης τηλεόρασης και δη της ιδιωτικής .   Όλα αυτά  τα τηλεοπτικά  προϊόντα συζητήθηκαν σε σημείο  εθνικού παροξυσμού.  Η επίδραση τους σε κάθε κομμάτι του κοινωνικού ιστού ήταν καίρια …από τα στοιχήματα να παίρνουν σάρκα και οστά, μέχρι τις κατακόρυφες πωλήσεις των delivery την ώρα της προβολής τους,… από καταστήματα να είναι άδεια , μέχρι να ακυρώνονται συναντήσεις… από τους σχεδόν  άδειους δρόμους,  μέχρι τα «μπουλούκια»  μαζεμένα στα σπίτια…  για να συζητήσουν παρέα την πορεία και την κατάληξη  των παικτών στα παιχνίδια. Παρέες που συγκρούονταν για το ποιος θα είναι ο νικητής . Τα social media να παίρνουν φωτιά  κάθε φορά  και  ένα «κλίμα εμφυλίου πολέμου» για το ποιος θα επικρατήσει.  

Ποιος «απλός και άσημος θνητός»  θα γίνει  ένας  «διάσημος θνητός» !!  

Οι παίκτες  χαρτογραφούνται  ως επί  τω πλείστων, από συγκεκριμένο ταξικό και μορφωτικό  χώρο και μας μεταφέρουν σε ένα πλαίσιο που μπορούν όλοι να συμμετέχουν χωρίς έλεος,  σε  ένα « πανελλήνιο και εθνικό κουτσομπολιό»,  παίρνοντας μέρος στις τηλεοπτικές συνωμοσίες μεταξύ των παικτών. Τα ατομικά χαρακτηριστικά του κάθε παίκτη κομποστοποιούνται,  γίνονται αντικείμενο συζήτησης και πεδίο διεξαγωγής συμπερασμάτων από τον οποιονδήποτε  παθιασμένο και φανατικό τηλεθεατή , που ξαφνικά αποκτά Λόγο και Ρόλο,  αφού  με μηνύματα σε τετραψήφιους αριθμούς αποφασίζει ποιος άνθρωπος: «τηλεοπτικό και καταναλωτικό προϊόν»  του αρέσει να μείνει και ποιος όχι.  Από την άλλη,  οι  «νάρκισσοι παίκτες»  φαίνονται να  κυριεύονται από  τον έρωτα της εικόνα τους  και να εγκλωβίζονται  στην κοινωνική  αντανάκλασης της . 

Η ανθρώπινη υπόσταση  ενώ αρχικά  ειδωλοποιείται ,  με το πέρας του παιχνιδιού καταρρέει , αφανίζεται , γιατί πλέον  δεν αποτελεί προϊόν κατανάλωσης, τονίζοντας σε όλους μας τον εφήμερο και ατελή χαρακτήρα μιας τέτοιας εικόνας που δεν είναι τίποτα άλλο,  παρά μόνο το είδωλο που βλέπουμε στους τηλεοπτικούς  δέκτες μας. Ένα   θέαμα «τηλεκαφρίλας» , σε εποχές «τηλεφτώχειας» και «αλήτικου , θρασύτατου και ασεβή τηλεοπτικού  λόγου» από και προς πάσα κατεύθυνση.  Αποδέκτης είναι ολόκληρη η κοινωνία που δεν παραμένει ένας απλός θεατής αλλά είναι ο κυρίαρχος παίκτης του παιχνιδιού, ένας «παίκτης εθισμένος» στην τηλεοπτική ίντριγκα (Big Brother) , τον τηλεοπτικό αγώνα επιβίωσης (Survivor)  , τον έρωτα και το sex κατά παραγγελία, σύμφωνα με τις επιταγές της τηλεοπτικής παραγωγής (Power of Love)  και το αντικειμενοποιημένο ανθρώπινο  σώμα χωρίς καμιά παρέκκλιση από το ιδανικό πρότυπο σώματος της βιομηχανίας του θεάματος (Next Top Model). 

Έχω την εντύπωση τελικώς,  πως ως «θεατές προϊόντων καμερών»  δεν έχουμε συνειδητοποιήσει  πόσο ευάλωτοι και ευπηρέαστοι είμαστε. Νομίζουμε ότι επειδή έχουμε το κομπιούτερ στο χέρι,  θα αλλάξουμε κανάλι… Αμ! δε  ! !

 Απαρχαιωμένο μπορεί να ακούγεται από κάποιους και κυρίως από εκείνους που θέλουν να υποτιμήσουν και να υποαξιολογήσουν την κατάσταση,  αλλά δεν έχουμε συνειδητοποιήσει το μέγεθος της άκριτης παρακολούθησης που στοχεύει στην εμπορευματοποίηση των συναισθημάτων, στην καταπάτηση της αξιοπρέπειας και στη θυσία της ανθρώπινης υπόστασης , υποτιμώντας το ανθρώπινο υποκείμενο  και δημιουργώντας λανθασμένα πρότυπα αισθητικής  με «παραμορφωμένες και σιλικονάτες  εικόνες» .  Γι’ αυτό  κατόπιν,  ως θεατές μπαίνουμε  στη διαδικασία να δικαιολογήσουμε την Ψυχολογία μας, δημιουργώντας   μηχανισμούς  άμυνας :  απόσυρσης,  εκλογίκευσης,  απώθησης,  ταύτισης,  προβολής,  διανοητικοποίησης  και μετατόπισης  του Εγώ για  τις  όχι  και τόσο ποιοτικές επιλογές μας ,  εθιζόμενοι σε μια υποκουλτούρα, με πολιτισμικά ελλείμματα και απουσία αισθητικής,  που δε προσφέρει απολύτως τίποτα, το αντίθετο μάλιστα.

Η Fast-Track Τροπολογία της Κυβέρνησης Για Την On-Line Μετάδοση Των Μαθημάτων στην Σχολική Τάξη

Αφού οι κοινωνίες με αβίαστες διαδικασίες μυήθηκαν στην λογική της κλειδαρότρυπας,  βλέπουμε δείγματα   διείσδυσης σιγά-σιγά και στα σχολεία, νομιμοποιώντας παράλληλα την ανισότητα των ευκαιριών, αφού θα υπάρχουν εκπαιδευόμενοι  δύο ταχυτήτων: εκείνοι που θα κάνουν διαδραστικό-διαδικτυακό  μάθημα στην τάξη και εκείνοι που ταυτόχρονα θα παρακολουθούν παθητικά από σπίτι, ενώ ταυτόχρονα διακυβεύεται και η εμπιστευτικότητας της μαθησιακής διαδικασίας.  Οι μαθητές  καλούνται στο πλαίσιο της «υποκριτικής τέχνης / εκπαιδευτικής  διαδικασίας»  να παίξουν το ρόλο τους  σαν ηθοποιοί  πρωταγωνιστές.  Όχι  όμως κάποιον άλλο ρόλο που τους αποδίδεται από τον σκηνοθέτη, αλλά τον ρόλο του φέροντος εαυτού τους , ομογενοποιημένο, συμπαγή με στοιχεία καθωσπρεπισμού ,  όπως θα επιτάσσει το νέο on camera πρωτόκολλο της  τηλεκπαιδευτικής ακολουθίας.  Η  μαθητική τάξη και η δυναμική της  δεν είναι ένα στημένο τηλεοπτικό πλατώ με σκηνοθέτες  και μπούμαν να σου υποδεικνύουν τι να κάνεις για να βγει το καλύτερο δυνατό  τηλεοπτικό προϊόν.  Αποτελεί μια παιδαγωγική σχέση, μια παιδαγωγική πρακτική  και σε καμιά περίπτωση δεν είναι προϊόν θεάματος , ενώ ταυτόχρονα είναι μια συνεχώς μεταβαλλόμενη διαδικασία . Πολλοί υποστηρίζουν ότι οι κυβερνητικές επιλογές φανερώνουν πως δεν γνωρίζουν  τι σημαίνει εκπαιδευτική διαδικασία και παιδαγωγική πρακτική.   Κάθε άλλο όμως , μια χαρά το γνωρίζουν. Όλα ξεκινούν από την επιλογή του  «Τι Πολίτη Θέλουμε Να Φτιάξουμε Τώρα και στο Μέλλον» !!

Μια κάμερα δεν μπορεί να ενδιαφέρεται   για την σφαιρική και ολόπλευρη  εξέλιξη των ανθρώπων, δεν μπορεί να ενδιαφέρεται για την σωματική , ηθική και διανοητική προσέγγιση και καλλιέργεια της ανθρώπινης υπόστασης, δεν μπορεί να ενδιαφέρεται για την αισθητική ,  πολιτισμική και κοινωνική ολοκλήρωση και την καλλιέργεια του σύγχρονου ανθρώπου.   Η κάμερα αποτελεί απεικονιστικό μέσο, ένα μέσο μετάδοσης της στείρας μεταφοράς  γνώσεων , χωρίς αλληλεπίδραση, χωρίς την αυθόρμητη  κριτική, χωρίς τον πηγαίο προβληματισμό του εκπαιδευόμενου.

Οφείλω να καταθέσω  ωστόσο και την προβληματική  πλευρά της Εκπαίδευσης, καθώς η Παιδαγωγική Προσέγγιση στο σημερινό ελληνικό σχολείο είναι  ανεπαρκής  για να καλύψει το ευρύ φάσμα των φαινομένων της αγωγής, της συμπεριφοράς και της Ψυχολογίας των ανθρώπων στη Νέα Τάξη Πραγμάτων.   Ο χωροχρόνος του παιδαγωγικού λειτουργήματος είναι ελάχιστος και δεν αφήνει περιθώρια στον εκπαιδευτικό να ασκήσει τον παιδαγωγικό ρόλο του, αλλά τον καθιστά εργαλειακό και αναμεταδότη μιας στείρας γνώσης και μάλιστα  με την αναχρονιστική μέθοδο αναπαραγωγής της, χωρίς την κριτική σκέψη των εμπλεκόμενων μερών της εκπαιδευτικής διαδικασίας.  Το Δημόσιο Σχολείο αφέθηκε στοχευμένα στην τύχη του για να αποδομηθεί και να γίνει εύκολος στόχος  με  ότι αυτό συνεπάγεται και σίγουρα αυτό δεν βαραίνει τον εκπαιδευτικό λειτουργό που νιώθει, αποδομημένος, ανελεύθερος και εξουσιασμένος, καθώς η εκπαίδευση θα διοχετεύεται στον άνθρωπο  με όρους αγοράς για την  προώθηση ενός νέου εκπαιδευτικού προϊόντος.

Η κάμερα ωστόσο στο σημερινό σχολείο θα  έχει ένα  μεγάλο ελάττωμα … θα δείχνει τα πράγματα όπως ακριβώς απεικονίζονται, χωρίς να μπορεί να δει τη μεγάλη εικόνα, χωρίς να μπορεί να επεξηγήσει την μη λεκτική επικοινωνία, που ενίοτε είναι πιο σημαντική από την λεκτική παραγωγή λόγου , χωρίς να μπορεί να αποδώσει το «αυθόρμητο και το ανόθευτο  του συναισθήματος» . Κάνει την εκπαιδευτική διαδικασία μια απόλυτη ψηφιακή κατασκευή, με πιθανή παραβίαση των  Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.  Παραβίαση που μπορεί να αφορά σε παιδιά με ιατρικά προβλήματα, κοινωνικές δυσκολίες, οικονομικά εμπόδια, κακοποιημένα παιδιά από το οικογενειακό περιβάλλον,  παιδιά με Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος και Ειδικές Μαθησιακές Διαταραχές. Δεν είναι απλά τα πράγματα, γιατί οι μαθητές θα μπουν στη διαδικασία να κρύψουν τις «αδυναμίες τους», θα φοβούνται την αμφισβήτηση της καταγεγραμμένης μαθησιακής και υπαρξιακής αξίας τους.  Η αίσθηση του «καταγράφειν» θα αφαιρέσει ότι μπορεί να  είναι παιδαγωγικά  και ψυχολογικά αξιοποιήσιμο, γιατί ο μαθητής θα προβάλλει αντίσταση  στο να αποκαλυφθεί  on camera. Τα κρυμμένα μάτια της κάμερας που θα καταγράφουν την εκπαιδευτική διαδικασία,  θα δημιουργήσουν  κρυμμένα μυαλά, κρυμμένους φόβους, κρυμμένες επιθυμίες, κρυμμένα άγχη, κρυμμένες αγωνίες, κρυμμένες εικόνες και θα σκοτώσουν την ελευθερία και την «ασυλία» της εκπαίδευσης για την δημιουργία νέων ιδεών και οραμάτων. Θα αποκεφαλίσει τον πειραματισμό  στο βωμό του καθωσπρεπισμού, θα απαγορεύσει  το λάθος και την αδυναμία για να μην αμφισβητηθεί η προσωπική ταυτότητα του μαθητή. 

Το «επιχείρημα της ολισθηρής πλαγιάς» (Slippery slope argument)

 Για να μην αποτελέσω μέρος της εκστρατείας  παραπληροφόρησης και της  δίκης προθέσεων και για να μη θεωρηθεί ότι μπαίνω σε αντιπολιτευτικούς  τακτικισμούς , αναφέρω πως  η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα αποσαφήνισε ότι είναι νόμιμος ο σκοπός της ταυτόχρονης διδασκαλίας σε μαθητές με φυσική παρουσία και σε άλλους μαθητές με τη μέθοδο της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, όπως προβλέπεται στην πρόσφατη ρύθμιση του Υπουργείου Παιδείας, πράγμα καθόλα νόμιμο αλλά και  αναμενόμενο, «σε ειδικές και έκτακτες ανάγκες».

Το θέμα είναι μήπως  πίσω από τις εκφράσεις των  «έκτακτων συνθηκών»,  το Υπουργείο Παιδείας δημιουργήσει  το έδαφος για μια σειρά εξαιρέσεων στον κανόνα, εκμεταλλευόμενο τα  νεφελώδη στοιχεία μιας τέτοιας διάταξης . Μήπως σε μελλοντικό χρόνο  θα είναι αρκετή  η επίκληση μιας «έκτακτης κατάστασης » για να αντικατασταθεί το δια ζώσης μάθημα,  με μάθημα  τηλεκπαίδευσης  και με την ταυτόχρονη  αναμετάδοση της μαθητικής τάξης που αφορά σε ανήλικους μαθητές. Επομένως το θέμα της κάμερας δεν είναι  νομικό αλλά είναι  πολιτική κατεύθυνση και επιλογή.

Οι «ολισθηρές πλαγιές» είναι πολλές και προκαλούν μεγάλα διλήμματα όχι μόνο στον σύγχρονο  άνθρωπο αλλά και στην επιστημονική κοινότητα.  Κάτι που νομοτελειακά οδηγεί στην αποδοχή μιας υλιστικής βιοθεωρίας,  μπορεί   με τη σειρά της να απειλεί με αποδόμηση των ηθικών αξιών,  με αποτέλεσμα την αποδυνάμωση του κοινωνικού ιστού … Έτσι, όμως, θα αυξηθούν τα αντικοινωνικά φαινόμενα , γεγονός που θα σημάνει την εκβαρβάρωση των ανθρώπων και την κυριαρχία μιας χαοτικής κατάστασης… και πάει λέγοντας . Η λογική του επιχειρήματος της «ολισθηρής πλαγιάς» εδράζεται στην πεποίθηση πως μια φαινομενικά αθώα και ηθική επιλογή μπορεί να οδηγήσει σε ανεπιθύμητα  επικίνδυνα αποτελέσματα που δεν θα  μπορούν εύκολα  να προβλεφθούν ή να αποφευχθούν. (Ben Dupre: 50 φιλοσοφικές θεωρίες για τη ζωή και τον κόσμο).

Χωρίς να είμαι υπέρμαχος της «Ολισθηρής πλαγιάς» και της  δυνητικής επικινδυνότητας  μιας  τέτοιας πρακτικής  από το Υπουργείο Παιδείας για την χρήση κάμερας στην μαθητική τάξη – κάνοντας τη μάντισσα κακών ειδήσεων, γιατί θα με οδηγούσε σε έναν γραφικό συντηρητισμό- ,  ωστόσο ο φόβος μου για την αλλοίωση της εκπαιδευτικής αξίας  από τα πολιτικά τρωκτικά υποκείμενα  είναι δυστυχώς  έντονος,  ορατός στον ορίζοντα και διαφαίνεται στο εγγύς μέλλον,  στην περίπτωση που η εκπαιδευτική  και  παιδαγωγική  διαδικασία πάρει τέτοια τροπή,  «μια on camera – τροπή» ,  που θα την οδηγήσει στην λαιμητόμο και στον αποκεφαλισμό της.    

*ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ  MSC , ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ – ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ, MED
ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟ ΣΤΕΛΕΧΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ