«Ποτέ πια πόλεμος – ποτέ πια φασισμός»

Της Αικατερίνης Ντάση*

Η  σημερινή ημέρα, η  9η  Μαΐου έχει καθιερωθεί  να ονομάζεται ως ημέρα της «αντιφασιστικής νίκης των λαών, για να  ενθυμούμαστε  την επέτειο της λήξης του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου και του αντιφασιστικού αγώνα των λαών, ο οποίος απέτρεψε τον χιτλερικό όλεθρο και χάραξε μία περίοδο ευημερίας και δημοκρατικής σταθερότητας στην Ευρώπη.

Το κυρίαρχο  σύνθημα που εκραύγαζαν όλοι  τότε,  τον Μάιο του 1945 ήταν «Ποτέ πια πόλεμος – ποτέ πια φασισμός»

 Πλημμύρισαν  τους δρόμους και τις πλατείες απ’ τις ακτές του Ατλαντικού μέχρι τα Ουράλια όρη και από τον παγωμένο βορρά μέχρι τον βαλκανικό νότο,  πανηγυρίζοντας την μεγάλη αντιφασιστική νίκη.

Μάης μήνας ήτανε όταν ξεκινούσε το Μέλλον της  άνοιξης στην Ευρώπη των λαών!

Ο χειμώνας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου διήρκεσε 5 ολάκερα χρόνια    με   τα ανθρωπόμορφα ναζιστικά  κτήνη να σπέρνουν τον τρόμο και την καταστροφή με  φρικτά βασανιστήρια, με δυσαναπλήρωτες απώλειες και τεράστιες υλικές καταστροφές.

 Πάνω από πενήντα εκατομμύρια ανθρώπινες ψυχές πλήρωσαν  φόρο αίματος σε έναν από τους πιο σκληρούς πολέμους που γνώρισε ποτέ οι ανθρωπότητα.

 Η ζωή στην Ευρώ πη  αλλά και σε όλη την υφήλιο είχε κάνει καθοδική στροφή προς τον  Άδη που οδήγησε τους λαούς στην κόλαση.  Εκεί  που ήλιος δεν υπάρχει και το φως δεν είναι χρυσό, αλλά κόκκινο από το ανθρώπινο αίμα που χύθηκε και στεκόταν βαρύ πάνω απ’ όλους τους  δυστυχισμένους του Β παγκοσμίου Πολέμου σαν πεθαμένος ουρανός.

Το τέλος του Β Παγκοσμίου Πολέμου ήταν τόσο επώδυνο και καταστροφικό που  βρήκε τις  ευρωπαϊκές  χώρες,  δίχως νόμιμη κυβέρνηση, με  αδρανοποιημένες τις βασικές κρατικές υπηρεσίες.

Πανεπιστήμια, σχολεία, τράπεζες, ασφάλειες, ταχυδρομεία, τηλεγραφεία όλα ήταν κλειστά.

Το 90% των εργοστασίων ήταν ισοπεδωμένο.

Δεν παραγόταν και δεν εξαγόταν τίποτα, δεν διακινούνταν αγαθά, το οδικό και το σιδηροδρομικό δίκτυο ήταν κατεστραμμένο, όπως επίσης και  τα λιμάνια.

Εκατομμύρια πολίτες ήταν άστεγοι ή πρόσφυγες που μετακινούνταν από πόλη σε πόλη, αναζητώντας στέγη και τροφή. Το μόνο που τους κινητοποιούσε ήταν  ο αγώνας για την επιβίωση, η αγωνία για ένα κομμάτι ψωμί.

Η σημερινή ημέρα,  η 9η Μαΐου,  καθιερωμένη ως ημέρα τιμής του αντιφασιστικού αγώνα των Ελλήνων αλλά και όλων των λαών, μας καλεί να  τιμήσουμε όλους όσοι  αγωνίστηκαν ενάντια στον ναζισμό και τον φασισμό. Όσους θυσιάστηκαν για να είμαστε εμείς ελεύθεροι.

Είναι η ημέρα τιμής για τους μικρούς και τους μεγάλους ήρωες με την απαράμιλλη γενναιότητα και την ανυπότακτη ψυχή.

Ο ελληνικός λαός πολέμησε με πείσμα τους εισβολείς και αντιστάθηκε γενναία, όσο ελάχιστοι λαοί. Εδώ, στη χώρα μας, άναψε για πρώτη φορά η σπίθα της Αντίστασης και πήρε φωτιά όλη η Ευρώπη. Οφείλουμε να είμαστε υπερήφανοι για την Εθνική μας Αντίσταση, το λαό και τη νεολαία μας.

Τη νεολαία μας που μπήκε με πάθος στον αγώνα για τη λευτεριά και σήκωσε στους ώμους της,  την Αντίσταση.

Από τα εκατοντάδες παραδείγματα απαράμιλλης γενναιότητας  αξίζει να ξεχωρίσουμε :

 Α. Τη μάχη της Κρήτης, το μοναδικό έως τότε παράδειγμα αντίστασης ενός λαού απέναντι σε ένα κράτος – εισβολέα. Ο ηρωικός λαός της Κρήτης ανάγκασε τον Χίτλερ να αποσύρει οριστικά το επίλεκτο σώμα των αλεξιπτωτιστών αλλά πλήρωσε σκληρά την «αυθάδειά» του να αντισταθεί στον αήττητο έως τότε Άξονα.

Β. Τη μαζική διαμαρτυρία του λαού της Αθήνας στις 22 Ιουλίου 1943 εναντίον της επέκτασης της βουλγαρικής ζώνης κατοχής σε ολόκληρη τη Μακεδονία και Θράκη.

Η διαδήλωση καταπνίγηκε στο αίμα με πάνω από 60 νεκρούς και τραυματίες αλλά απέτρεψε τα σχέδια των κατακτητών.

Γ. Την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου, τη νύχτα της 25ης προς 26η Νοεμβρίου 1942, από την ενωμένη Εθνική Αντίσταση του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, ενέργεια με ουσιαστικό αλλά και συμβολικό χαρακτήρα.  Δεν πρέπει να  ξεχνάμε ότι  η Ελλάδα πλήρωσε βαρύτατο τίμημα για τη συντριβή του Άξονα.

Δ. Τη συγκλονιστική σκηνή ολέθρου, το ολοκαύτωμα του Κομμένου.

Ενενήντα (90)  Ολοκαυτώματα, 56.000 εκτελεσθέντες, απώλεια του 13,5% του πληθυσμού της.

Ο λαός μας πλήρωσε με πείνα και θάνατο το κατοχικό δάνειο, που εξαναγκάστηκε να χορηγήσει στους Γερμανούς και Ιταλούς κατακτητές, η Εθνική μας Οικονομία αποστραγγίστηκε και διαλύθηκε, οι πολιτιστικοί μας θησαυροί λεηλατήθηκαν.

Κατά τη διάρκεια της Κατοχής ο  ελληνικός λαός είδε τα παιδιά του να πεθαίνουν από την πείνα, τα βασανιστήρια και τις εκτελέσεις, είδε τα χωριά του και τα σπίτια του να καταστρέφονται, την περιουσία του να λεηλατείται.

Στη χώρα μας καταστράφηκαν 1.770 χωριά και πάνω από 400.000 σπίτια, το 25% των κατοικιών, το 70% των λιμενικών εγκαταστάσεων, το 75% του εμπορικού μας στόλου, μεγάλο μέρος του οδικού και σιδηροδρομικού δικτύου και το σύνολο των σιδηροδρομικών γεφυρών και τούνελ, ενώ παράλληλα δημεύτηκε το 80% των μέσων μεταφοράς και το 51% των δημόσιων και ιδιωτικών επιχειρήσεων

 Το 75% των παιδιών υπέφεραν από προβλήματα υγείας επί χρόνια μετά το τέλος της Κατοχής.

Είναι άξιο να αναφερθεί ότι μεγάλος αριθμός γιγάντιων μεταγωγικών αεροπλάνων φορτώνονταν με τρόφιμα και νερό σε ατομικές μερίδες συσκευασμένα αεροστεγώς κι έφευγαν από το αεροδρόμιο Καστελλίου Πεδιάδας (αλλά και το Τυμπάκι) και πετούσαν προς τη Βόρειο Αφρική για να σιτίσουν το στρατό του Ρόμμελ.  

Και τι έκαναν οι γυναίκες από το Καστέλλι και τις γύρω περιοχές που υποβάλλονταν σε καταναγκαστική εργασία για να ετοιμάσουν τις τηγανητές πατάτες, που τόσο πολύ άρεσαν στους Γερμανούς;

Κατά σύσταση της Αντίστασης και με κίνδυνο της ζωής τους έριχναν περισσότερο αλάτι, με αποτέλεσμα οι διψασμένοι Γερμανοί εν μέσω της ερήμου να φτάνουν μέσα στην απόγνωσή τους στο σημείο να πίνουν ακόμη και το νερό της μηχανής των αρμάτων και των αυτοκινήτων για να ξεδιψάσουν!

Η πράξη αυτή γενναιότητας και αντίστασης αποτελεί αδιάσειστο στοιχείο, αποκαλυπτικό της λεηλασίας αλλά και της τόλμης και της ευφυΐας της Αντίστασης, αναφέρει χαρακτηριστικά ο κρητικός Αριστομένης Συγγελάκης, περιγράφοντας την αντίσταση των γυναικών της Κρήτης.

Ευρωπαίοι και Έλληνες ιστορικοί έχουν αποτυπώσει τις δραματικές εικόνες της εξαθλιωμένης ελληνικής κοινωνίας με γλαφυρό τρόπο. Αναφέρω  μία εξ αυτών , του βρετανού ιστορικού  Μαρκ Μαζάουερ :  «Σε αντίθεση με τα πλήθη των ανθρώπων που χαιρέτιζαν ενθουσιασμένα τις δυνάμεις των Συμμάχων στη Γαλλία, ο κόσμος που συνάντησε στην Ελλάδα ήταν ανήσυχος κι εξαντλημένος. Τα ρούχα κρέμονταν στα κορμιά τους, ενώ πολλοί ήταν ξυπόλητοι. Έβρισκε παντού σημάδια υποσιτισμού, αρρώστιας και καταστροφής. Επειδή τα σχολεία στα χωριά είχαν γίνει αποκαΐδια, τα παιδιά παρακολουθούσαν τα μαθήματα στο ύπαιθρο, χρησιμοποιώντας τους βράχους για θρανία. (…) Βλέπει κανείς γυναίκες που προσπαθούν να ετοιμάσουν φαί μέσα στα ερείπια ενός σπιτιού, ανάμεσα σε καρβουνιασμένα δοκάρια και σωρούς από χαλάσματα. Στα καφενεία, η κάμερα ακολουθεί σειρές από κάτισχνα και ανέκφραστα πρόσωπα. (…) Μια σειρά από μαυροφορεμένες γυναίκες κατηφορίζει αργά ένα δρόμο που τον σκιάζουν κυπαρίσσια.». 

Τα παραπάνω στιγμιότυπα αμερικανικού κινηματογραφικού συνεργείου είναι από τα μαρτυρικά  Καλάβρυτα, αμέσως μετά την Απελευθέρωση, το φθινόπωρο του 1944.

Μήπως την ίδια εικόνα δεν θα συναντούσε  στα άλλα μέρη της Ελλάδας καθώς η πατρίδα μας ήταν ένα απέραντο ολοκαύτωμα;

 Παρόμοιες εικόνες  περιγράφουν χιλιάδες επιζώντες της εποχής του γερμανικής Κατοχής  από τα χωριά της Ηπείρου, τη Μουσιωτίτσα, τουςΛγκιάδες, την Παραμυθιά, την  Κρυοπηγή Πρέβεζας, το Φανάρι, το Σταυροχώρι, το μαρτυρικό Κομμένο της Άρτας με τους 317 σφαγιασθέντες , ένα από τα φρικτότερα εγκλήματα της Βέρμαχτ στην Ελλάδα  κατά την περίοδο της γερμανικής Κατοχής.

 Όπως ανάλογες εικόνες περιγράφουν επιζώντες  στα χωριά της Βιάννου Κρήτης, στα χωριά της Εορδαίας, το Χορτιάτη, το Δοξάτο και  σε εκατοντάδες άλλα χωριά και πόλεις που μαρτύρησαν και καταστράφηκαν από τη ναζιστική και φασιστική λαίλαπα

Όλοι γνωρίζουμε ότι  τον φοβερό Χειμώνα 1941-1942, την ώρα που οι κατακτητές και οι δωσίλογοι απολάμβαναν όλα τα αγαθά, η συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού λιμοκτονούσε, στερούμενη και των ελάχιστων θερμίδων και θρεπτικών συστατικών για την επιβίωσή της. Η εικόνα των σκελετωμένων ανθρώπων που πέθαιναν εν μέση οδώ, εξαντλημένοι από την ασιτία και τις ασθένειες, παραμένει βαθιά χαραγμένη στο συλλογικό μας υποσυνείδητο. 

Στη χώρα της Αντιγόνης,  αναφέρει ο Συγγραμματέας του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα, ο  κ. Αριστομένης Συγγελάκης, που αποτελεί μέγιστη ύβρη να μην κηδέψεις το νεκρό, οι πολίτες αναγκάζονταν συχνά να αποκρύπτουν το θάνατο των οικείων τους προσώπων, προκειμένου να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τα δελτία σίτισης και να σώσουν, έστω, τα παιδιά. Αντί  να πενθήσουν τους νεκρούς τους και να λυτρωθούν με την κηδεία, ο πόνος παρέμενε,  τους βασάνιζαν και οι τύψεις για την ασεβή συμπεριφορά τους απέναντι στους αγαπημένους τους ανθρώπους.

Το τέλος του  Β παγκοσμίου πολέμου κληροδότησε την ανθρωπότητα με την φρικτή λέξη:  γενοκτονία,   Σύμφωνα με τα λόγια του Μανόλη Γλέζου, όλη η Ελλάδα έγινε ολοκαύτωμα. Όμως ο λαός μας δεν τρέφει μίσος για τους Γερμανούς.

Είναι χαρακτηριστικά τα λόγια του Gerd Hoehler, ανταποκριτή της εφημερίδας Frankfurter Rundschau στην Αθήνα «Λίγοι λαοί της Ευρώπης υπέφεραν από τη Γερμανική Κατοχή όσο οι Έλληνες. Όμως οι Έλληνες ήταν οι πρώτοι που, μετά το τέλος της ναζιστικής βαρβαρότητας, έτειναν χείρα φιλίας προς τους Γερμανούς».

Στην Ελλάδα, δεν πρέπει να ξεχάσουμε ότι το  δράμα συνεχίστηκε και  μετά την απελευθέρωση. Μετά τη λήξη της Κατοχής η ατροφικότητα των παιδιών ξεπέρασε το 75%, και το 60% των παιδιών (720.000 παιδιά) υπέφερε από αδενοπάθεια. Η καθημαγμένη Ελλάδα είχε επείγουσα ανάγκη παραγωγικής, διοικητικής και κοινωνικής ανασυγκρότησης. Οι προϋποθέσεις όμως για ένα νέο ξεκίνημα δεν υπήρξαν: η Ελλάδα δεν χάρηκε τα αγαθά της ειρήνης, αντίθετα βυθίστηκε στον αδελφοκτόνο Εμφύλιο πόλεμο.

 Αποτελεί μείζονος σημασίας  η ενθύμηση των γεγονότων και πώς η χώρα αλλά και ολόκληρη η Ευρώπη βγήκε μέσα από το σκοτάδι και τον όλεθρο,  αφού δεν βγήκε από μόνη της, αλλά από τον αγώνα των λαών. 

Τρανό παράδειγμα είναι η  Ελλάδα, η οποία  αγωνίστηκε ενωμένη,  πλήττοντας  καίρια τον Άξονα .

Όπως είναι μείζονος σημασίας το ότι μια  από τις πιο μαύρες σελίδες της σύγχρονης ιστορίας παραμένει ανοιχτή και ρίχνει βαριά τη σκιά της όσο δεν υπάρχει δικαίωση και ειλικρινή μεταμέλεια του γερμανικού κράτους για τα εγκλήματα του Τρίτου Ράιχ.

Το ζήτημα της δικαίωσης της Θυσίας της Ελλάδας διά της απόδοσης των γερμανικών οφειλών παραμένει ανοικτό και επίκαιρο.

Η διεκδίκηση της αποκατάστασης του δικαίου των  εκατομμυρίων ανθρώπινων ψυχών που έπεσαν θύματα και πλήρωσαν με τη θυσία τους, τον αιματηρό Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο,  αποτελεί αδήριτη ανάγκη.

Μας το ζητούν οι νεκροί του Κομμένου, Παραμυθιάς, των Καλαβρύτων, του Διστόμου, των χωριών του Ρεθύμνου, της Βιάννου, του Αιγίου,  μας το ζητούν οι νεκροί όλων των μαρτυρικών τόπων της Ελλάδος.

Η  μνήμη της 9ης Μαΐου είναι μια πολύ επίκαιρη και σημαντική υπόθεση , καθώς στην  Ευρώπη του 2019 εν μέσω μιας πρωτοφανούς οικονομικής κρίσης φασιστικές ιδέες γνωρίζουν μια πρωτόγνωρη άνθιση,

Η έννοια της μνήμης που κινείται κόντρα στην αδράνεια της λήθης,  είναι εκείνη που κινητοποιεί την ανθρωπότητα προς ένα καλύτερο μέλλον. Η ικανότητα να θυμάσαι είναι η ικανότητα να προστατεύεις τον εαυτό σου από τα παρελθοντικά σου λάθη.

Η 9η Μαΐου μας διδάσκει ότι η μεγαλοσύνη των λαών δεν μετριέται με το στρέμμα. Με της καρδιάς το πύρωμα μετριέται και με το αίμα, όπως πολύ εύστοχα  έγραψε  ο Κωστής Παλαμάς. 

*ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΤΟΥ 7ΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΑΡΤΑΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ