Θέση- αντίθεση- σύνθεση

Γράφει η

Κατερίνα Σχισμενου

 

 

Θέση, αντίθεση, σύνθεση. Ήταν τα στοιχεία της δυναμικής εξέλιξης της σκέψης του Χέγκελ και της δυναμικής λογικής, που γνώριζε πως η ανθρώπινη καθημερινότητα είναι γεμάτη αντιθέσεις και αντιφάσεις. Η πραγματικότητα προχωρά αδιάκοπα μέσα από αντιθέσεις της και τις αντιφάσεις της. Ο Χέγκελ λέει ότι δεν μπορείς ν’ αποσπάσεις καμιά ιδέα και καμιά φιλοσοφική σκέψη από την ιστορική πραγματικότητα που τη γέννησε.
Αλλά ο άνθρωπος κατεβάζει διαρκώς καινούριες ιδέες και αυτό είναι και το μεγαλείο του. O λόγος είναι “προοδευτικός”. Αυτό σημαίνει ότι η ανθρώπινη γνώση διαρκώς προχωράει προς τα εμπρός και μαζί της “προοδεύει” και ο άνθρωπος. Αυτό είναι και το μεγαλείο της ευρωπαϊκής δυτικής σκέψης, όπως το εξέφρασε ο Χέγκελ και όπως οραματίστηκε την κίνηση της ιστορίας της.
Όποιος μελετήσει την ιστορία, έλεγε, καταλαβαίνει αμέσως ότι η ανθρωπότητα κινείται προς ολοένα μεγαλύτερη γνώση και ανάπτυξη του εαυτού της. H ιστορία δείχνει με σαφήνεια μια εξέλιξη προς τον ορθό λόγο και την ελευθερία. Φυσικά, υπάρχουν πού και πού πισωγυρίσματα. Αλλά, σε γενικές γραμμές, η πορεία τραβάει μπροστά. Επομένως, η ιστορία για τον Χέγκελ έχει ένα στόχο: την εξέλιξη και την ασταμάτητη πρόοδο.
Η ιστορία είναι για τον Χέγκελ μια μακριά κι αδιάκοπη αλυσίδα σκέψεων, αφού μάλιστα οι κρίκοι της δεν έρχονται να δεθούν τυχαία ο ένας με τον άλλο, αλλά ακολουθούν ορισμένους κανόνες. Όποιος μελετήσει διεξοδικά την ιστορία, θα παρατηρήσει ότι, τις περισσότερες φορές, μια νέα ιδέα έρχεται να στηριχτεί σε ιδέες και σκέψεις που εκφράστηκαν παλαιότερα. Και μόλις διατυπωθεί αυτή η νέα σκέψη, δε θ’ αργήσουν ν’ ακουστούν και οι πρώτες αντιρρήσεις, οι πρώτες διαφωνίες. Κάθε θέση περιέχει μέσα της την αντίθεσή της.
Κατ’ αυτό τον τρόπο, υπάρχουν πάντα δύο αντίθετοι πόλοι, κι ανάμεσα τους δημιουργείται μια ένταση που λύνεται μόνο με μια τρίτη σκέψη, η οποία κρατάει από τα δύο αντίθετα άκρα το καλύτερο και συνεχίζει την πορεία προς τα εμπρός. Πρόκειται για τη σύνθεση των δύο αντίθετων στοιχείων. O Χέγκελ ονόμασε αυτή την εξέλιξη διαλεκτική εξέλιξη.
Τι διδασκόμαστε από τον Χέγκελ; Τι διδασκόμαστε από την ιστορία που σαν ποτάμι μας οδηγεί στην αλλαγή του Ηράκλειτου καθημερινά; Τι από το Σωκράτη που αυτός ουσιατικά μίλησε για διαλεκτική ως μέθοδο; Πως η ευρωπαϊκή σκέψη δεν έχει καμία θέση που να μη μπορεί με τη διαλεκτική της να της ασκήσει έλεγχο και να μην την επαναδιαπραγματευτεί με μια νέα σύνθεση. Πως ξεκίνησε από την ελληνική σκέψη για να κάνει μια τεράστια πορεία νέων θέσεων και αντιθέσεων, που θα αποτελέσουν τη δυναμική της νέας της πνοής, εάν θέλει να ζήσει και να μην εκπνεύσει σαν μη- Ανατολή ή σχεδόν… Δύση….

 

sxismenou-katerina-nea-00-a