Η ιστορία της αποκριάς στην Άρτα

 

 

«ΘΑ ΓΙΝΟΥΜΕ ΓΙΑΤΡΟΥΔΕΣ, ΘΑ ΓΙΝΟΥΜΕ ΓΙΑΤΡΟΙ ΤΗΝ ΚΑΘΑΡΗ ΔΕΥΤΕΡΑ ΘΑ ΦΑΜΕ ΠΙΤΑΣΤΗ» Αρτινό αποκριάτικο δίστιχο

 

 

 

 

 

Της

ΔΩΡΑΣ ΧΟΥΛΙΑΡΑ

Ανοίγει το Τριώδιο σήμερα…και ως Αρτινιά οφείλω να σας βάλω στο κλίμα… Στην Άρτα από τα μέσα του 15ου αιώνα μέχρι-ας πούμε- και σήμερα, οι Αποκριές ήταν και είναι σημαντικό γεγονός… Μια παράδοση που πέρα από τη γραφικότητα εμπεριείχε και “αντιστασιακό” χαρακτήρα στα χρόνια της τουρκοκρατίας…αλλά αυτά όχι σήμερα…θα σας “παιδεύω” μέρες με τις Αρτινές Αποκριές, που άρχιζαν από το άνοιγμα του Τριώδιου…
Γεμάτο το μυαλό μου με τ’ ακούσματα από τους παλιότερους, από μικρό παιδί είχα μάθει και τα έθιμα και τα δίστιχα ανάλογα τραγουδάκια…Όταν έγινα διευθύντρια, αναβιώσαμε πολλά από αυτά (το γαϊτανάκι “έβγαινε” από το σχολείο στην πολή και πριν από τη θητεία μου, χάρη στο μεράκι του Νίκου Τόλη) έμαθαν τα τοπικά αποκριάτικα τραγούδια οι μαθητές και πολλά από τα έθιμα…
Ακολουθεί ένα απόσπασμα από εργασία των μαθητριών Αθανασίας Χαμπηλομάτη και Δήμητρας Παπασπύρου, που εμπεριέχεται σε μια έκδοση του σχολείου το 2009 με εργασίες μαθητών, με τίτλο “Για την Άρτα”
“…Οι Αποκριές πρέπει να ήταν από τα πολύ παλιά χρόνια μία από τις αγαπημένες γιορτές των Αρτινών. Αφού να φανταστείτε ότι όταν η πόλη μας παραδόθηκε στα 1449 στους Τούρκους, ο Αρτινός εκπρόσωπος ζήτησε και κατάφερε από τον Τούρκο εκπρόσωπο του σουλτάνου την παραχώρηση των εξής προνομίων: κάποιες φορολογικές ελαφρύνσεις, την ανεμπόδιστη τέλεση των θρησκευτικών τους καθηκόντων, το δικαίωμα να τους επιτρέπεται το κυνήγι και η εκτροφή κυνηγετικών σκύλων και το δικαίωμα να γιορτάζουν τα πανηγύρια και τη γιορτή της Αποκριάς.
Από πού προήλθε, άραγε, αυτή η προσήλωση και αγάπη των Αρτινών στη γιορτή της Αποκριάς; Για να το βρούμε αυτό πρέπει να ταξιδέψουμε μακριά, πολύ μακριά στο παρελθόν, όταν Ενετός διοικητής στην πόλη μας ήταν ο Κάρολος Α΄ο Τόκος (1409), πριν ακόμη δηλαδή πάρουν την Άρτα οι Τούρκοι. Ζώντας στην Άρτα αυτός, νοσταλγούσε τις αποκριάτικες εκδηλώσεις της γενέτειράς του της Βενετίας, με αποτέλεσμα να διοργανώσει στο αρχοντικό του έναν αποκριάτικο χορό μεταμφιεσμένων. Προσκεκλημένοι ήταν και κάποιοι Αρτινοί. Αυτοί λοιπόν ενθουσιάστηκαν από την εκδήλωση αυτή και στη συνέχεια συγκρότησαν μια επιτροπή και ζήτησαν να επιτρέπεται και στους Αρτινούς η «προσωπιδοφορία» (δηλαδή η κάλυψη του προσώπου με μάσκες, προσωπίδες όπως τις έλεγαν) τις μέρες της Αποκριάς.
Η πρώτη αποκριάτικη στολή στην Άρτα έμοιαζε με αυτές των Βενετσιάνων και ήταν ένας μαύρος μακρύς μανδύας με μπέρτα και κουκούλα. Η κουκούλα συγκρατούσε την προσωπίδα (μάσκα) ή μπαρμπούτα ή μπαούτα, όπως την έλεγαν. Εξαιτίας της επισημότητας των ρούχου (επίσημα ντύνονταν οι άρχοντες και οι λιγοστοί επιστήμονες της εποχής) οι μεταμφιεσμένοι παρομοιάζονταν με γιατρούς. Τότε δημιουργήθηκαν και τα πρώτα δίστιχα (μικρά ποιηματάκια με δύο στίχους) των αρτινών για τις Αποκριές, που διασώζονται και στις μέρες μας, όπως : «θα γίνουμε γιατρούδες, θα γίνουμε γιατροί, την Καθαρή Δευτέρα θα φάμε πιταστή».

24-02-2013